|
تاریخ چاپ : |
2024 Sep 07 |
www.islamage.com |
لینک : |
عـنوان : |
تابعین و اتباع تابعین |
بسم الله الرحمن الرحیم تابعین و اتباع تابعین شاید واژه ی "تابعین" و "اتباع تابعین" را بسیار زیاد شنیده باشیم یا در کتاب ها خوانده باشیم. اما آیا می دانیم که این واژه بر چه کسانی اطلاق می شود؟ و چه فضیلت هایی دارند؟
در این مقاله به طور مختصر به بیان این مسأله می پردازیم. تابعین: کسانی هستند که پس از عصر نبوت آمدند و رسول الله صلی الله علیه وسلم را ندیدند بلکه با صحابه ی رسول الله صلی الله علیه وسلم همنشینی و معاشرت داشتند. اتباع تابعین: کسانی هستند که صحابه ی رسول الله صلی الله علیه وسلم را ندیدند بلکه تابعین را دیدند و با آنان همنشینی و معاشرت داشتند.
معنای واژه ی تابعی – در اصطلاح علم حدیث - : کسی که صحابی ای را ملاقات کرده باشد و – بر اساس قول صحیح تر – شرط نیست که با او مدت طولانی ای معاشرت داشته باشد پس هرکس که صحابه را ملاقات کرده باشد و درحالی که مسلمان بوده از دنیا رفته باشد، تابعی نامیده می شود. برخی از تابعین از برخی دیگر با فضیلت تر هستند.
حافظ ابن حجر رحمه الله می فرماید: "تابعی: کسی است که صحابی ای را ملاقات کرده باشد"[1]. ابن کثیر رحمه الله می فرماید: "خطیب بغدادی گفته است: تابعی: کسی که همنشین صحابی باشد. و در کلام حاکم رحمه الله تابعی بر کسی اطلاق می شود که صحابی را دیده باشد و از او روایت کرده باشد حتی اگر با او همنشینی نکرده باشد"[2].
عراقی رحمه الله می فرماید: "والتَّابعِي اللاَّقِي لِمَنْ قَدْ صَحِبَا [تابعی کسی است که صحابی را ملاقات کرده باشد]"[3]. اتباع تابعین: کسانی هستند که تابعین را دیده اند اما با در زمان صحابه رضی الله عنهم نبوده اند. اسامی برخی از تابعین: سعيد بن مسيب، عروة بن الزبير، حسن البصري، مجاهد بن جبر، سعيد بن جبير، عكرمة مولى ابن عباس رضی الله عنهما و نافع مولى ابن عمر رضی الله عنهما (رحمهم الله). اسامی برخی از تابع تابعین: الثوري، مالك، ربيعة، ابن هرمز، حسن بن صالح، عبد الله بن حسن، ابن أبي ليلى، ابن شبرمة و الأوزاعي رحمهم الله.
ابن مسعود رضی الله عنه روایت می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: "بهترین مردم، كسانی هستند كه در قرن - عهد و زمان - من به سر می برند، سپس كسانی كه بعد از آنان می آیند و سپس كسانی كه پس از آنها می آیند و بعد از آنان، كسانی می آیند كه گاهی قبل از سوگند خوردن، گواهی می دهند و گاهی قبل از گواهی دادن، سوگند می خورند"[4].
نووی رحمه الله می فرماید: "درست این است که قرن رسول الله صلی الله علیه وسلم: صحابه هستند. قرن دوم: تابعین هستند. قرن سوم: تابع تابعین هستند"[5].
حافظ ابن حجر رحمه الله می فرماید: "فرموده ی ایشان صلی الله علیه وسلم (سپس كسانی كه بعد از آنان می آیند) یعنی: قرن پس از آن ها؛ آنان تابعین اند. (و سپس كسانی كه پس از آنها می آیند) یعنی: آنان اتباع تابعین هستند"[6]. قاري رحمه الله می فرماید: "سیوطي گفته است: و صحیح این است که مدت یک قرن مشخص شده نیست. قرن رسول الله صلی الله علیه وسلم صحابه هستند، و مدت زمان آنان از وقت بعثت تا وفات آخرین فرد از صحابه بود که صد و بیست سال طول کشید. قرن تابعین تقریبا بین صد سال تا هفتاد سال بعد است، و قرن اتباع تابعین تقریبا تا سال دویست و بیست بود. در این زمان بود که بدعت ها متداول شدند و معتزله زبان باز کردند و فلاسفه سرشان را بالا گرفتند و اهل علم مورد امتحان قرار گرفتند که گفتند قرآن مخلوق است. حال و احوال به شدت تغییر یافت و تا به امروز چیزی از این امر، کاهش نیافت و مصداقیت این فرموده ی صلی الله علیه وسلم (سپس دروغ انتشار می یابد)[7] تحقق یافت"[8].
مترجم: ام احمد https://islamqa.info
[1] نخبة الفكر: 4/724 [2] اختصار علوم الحديث [3] ألفیة العراقیة: ص/66 [4] "خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ، ثُمَّ يَجِيءُ أَقْوَامٌ تَسْبِقُ شَهَادَةُ أَحَدِهِمْ يَمِينَهُ، وَيَمِينُهُ شَهَادَتَهُ" روایت بخاری و مسلم. [5] شرح النووي علی مسلم: 16/85 [6] فتح الباري: 6/7 [7] ثُمَّ يَفْشُو الْكَذِبُ. [8] مرقاة المفاتيح: 9/38 |